Máy biến áp lực (MBA) là thiết bị đóng vai trò xương sống trong sơ đồ đấu nối của mỗi nhà máy điện, thực hiện nhiệm vụ nâng điện áp từ đầu cực máy phát lên cấp điện áp truyền tải để đưa công suất phát lên lưới điện quốc gia. Sau nhiều năm vận hành liên tục trong điều kiện khí hậu khắc nghiệt, chịu tải và chịu nhiệt thường xuyên, các bộ phận của MBA – từ hệ thống làm kín, hệ thống làm mát đến các phụ kiện cách điện – không tránh khỏi hiện tượng lão hóa, xuống cấp. Vì vậy, việc định kỳ đại tu, phục hồi tổng thể thiết bị là yêu cầu bắt buộc nhằm duy trì độ tin cậy vận hành, phòng ngừa sự cố và kéo dài tuổi thọ thiết bị.

Thực hiện kế hoạch sửa chữa lớn năm 2026, Công ty Cổ phần Thủy điện Bitexco – Tả Trạch đã tổ chức đại tu Máy biến áp T2 tại Nhà máy Thủy điện Tả Trạch. Đây là MBA chính, đảm nhận việc truyền tải công suất của tổ máy số 2 lên hệ thống điện, có vai trò đặc biệt quan trọng đối với an toàn cung cấp điện của Nhà máy.

Khác với tiểu tu – vốn chỉ dừng lại ở việc kiểm tra, vệ sinh và xử lý các hư hỏng nhỏ mà không cần tháo rời các bộ phận chính – đại tu MBA là hạng mục bảo dưỡng ở mức độ sâu và toàn diện nhất. Công tác này đòi hỏi phải cắt điện tách máy hoàn toàn khỏi lưới, tháo rời các cụm thiết bị phụ kiện (sứ cao/hạ áp, két làm mát, hệ thống làm kín...), vệ sinh công nghiệp, thay thế các vật tư đã suy giảm tính năng (gioăng đệm kín, dầu cách điện...), sau đó lắp đặt hoàn trả và tiến hành thí nghiệm đánh giá tổng thể trước khi đưa máy trở lại vận hành. Theo các quy trình kỹ thuật vận hành và sửa chữa máy biến áp hiện hành, việc kiểm tra bề mặt sứ cách điện, tình trạng vỏ máy, mức dầu và chất lượng dầu cách điện là những nội dung then chốt, bởi đây chính là các yếu tố quyết định trực tiếp đến khả năng cách điện và độ kín của thiết bị trong suốt quá trình vận hành.

Sau khi hoàn tất các thủ tục cắt điện, cô lập và thực hiện đầy đủ biện pháp an toàn, đơn vị thi công đã tiến hành tháo dỡ đồng bộ các bộ phận của MBA T2 để đại tu.

Một trong những hạng mục trọng tâm là xử lý hệ thống làm kín đáy thân máy. Gioăng đệm kín tại vị trí này sau thời gian dài vận hành đã bị chai cứng, mất đàn hồi – nguyên nhân tiềm ẩn gây rò rỉ dầu cách điện và làm giảm khả năng bảo vệ ruột máy khỏi hơi ẩm, tạp chất xâm nhập. Đội vận hành, thi công (ĐVTC) đã tháo toàn bộ liên kết bulông, kiểm tra tình trạng gioăng cũ và thay thế bằng gioăng mới đúng chủng loại, đảm bảo độ kín khít tuyệt đối cho thân máy.

Song song đó, hệ thống làm mát bằng dầu tuần hoàn – gồm các két tản nhiệt và quạt làm mát cưỡng bức – cũng được tháo rời để kiểm tra, vệ sinh cánh tản nhiệt, xử lý các điểm han gỉ và kiểm tra độ kín của từng khoang két trước khi lắp trả lại máy. Đây là bộ phận quyết định khả năng giải nhiệt, giúp MBA vận hành ổn định ở nhiệt độ cho phép, đặc biệt trong điều kiện mang tải cao vào mùa nắng nóng.

Các phụ kiện quan trọng khác như sứ xuyên cao áp, hạ áp cùng nhiều thiết bị đi kèm cũng được tháo rời cẩn thận, vận chuyển và tập kết tại khu vực an toàn, có che phủ bạt đúng quy định, tránh va đập, ẩm ướt và bụi bẩn trong suốt quá trình thi công – đảm bảo yêu cầu kỹ thuật khi lắp đặt hoàn trả.

Sau khi hoàn tất tháo dỡ các phụ kiện, một trong những công đoạn kỹ thuật quan trọng và mang tính quyết định đến chất lượng đại tu là xử lý chân không ruột máy và xử lý dầu cách điện. Đơn vị thi công đã huy động hệ thống máy lọc dầu chân không công suất lớn, tích hợp đồng bộ bơm chân không, buồng sấy, bộ gia nhiệt dầu và tủ điều khiển tự động, kết nối vào các van nạp – xả của MBA T2 để thực hiện hút chân không toàn bộ ruột máy. Việc hút chân không nhằm loại bỏ triệt để không khí và hơi ẩm còn tồn đọng bên trong thùng máy và hệ thống cách điện – hai tác nhân chính làm suy giảm khả năng cách điện và có thể gây phóng điện cục bộ nếu không được xử lý đạt yêu cầu trước khi nạp dầu.

Song song với hút chân không, dầu cách điện mới – đã được thí nghiệm đạt tiêu chuẩn trước khi đưa vào sử dụng – được bơm tuần hoàn liên tục qua máy lọc: dầu được hút ra, xử lý qua các buồng lọc và buồng sấy chân không để tách ẩm, khí hòa tan và tạp chất cơ học, gia nhiệt đến nhiệt độ thích hợp, sau đó bơm trở lại ruột máy. Quá trình lọc tuần hoàn được duy trì với lưu lượng và tốc độ bơm phù hợp, lặp lại nhiều chu kỳ cho đến khi các chỉ tiêu của dầu trong máy (độ bền điện, hàm lượng ẩm, hàm lượng khí...) đạt tiêu chuẩn vận hành mới dừng bơm và ổn định dầu theo thời gian quy định.

Sau khi công tác hút chân không và bơm dầu mới hoàn thành, dầu trong máy đạt các chỉ tiêu chất lượng theo yêu cầu, đơn vị thi công mới tiến hành lắp đặt lại các thiết bị, phụ kiện đã tháo rời trước đó (sứ xuyên cao/hạ áp, két làm mát, các cụm van, đồng hồ đo...) để hoàn trả nguyên trạng máy biến áp. Công tác đo kiểm, thí nghiệm được thực hiện nghiêm ngặt theo đúng quy trình thí nghiệm máy biến áp lực hiện hành – bao gồm kiểm tra điện trở cách điện, đo tỷ số biến, kiểm tra thông mạch các cuộn dây và các hạng mục thí nghiệm bắt buộc khác – nhằm xác nhận toàn bộ thông số của máy sau đại tu đạt tiêu chuẩn kỹ thuật, đảm bảo an toàn tuyệt đối trước khi đóng điện trở lại.

Việc hoàn thành đại tu MBA T2 đúng tiến độ, đảm bảo chất lượng đã góp phần khắc phục triệt để các tồn tại, khiếm khuyết tích lũy qua nhiều năm vận hành, nâng cao độ tin cậy và kéo dài tuổi thọ của thiết bị chính trong Nhà máy. Đây cũng là minh chứng cho tinh thần trách nhiệm, sự chủ động trong công tác quản lý kỹ thuật của Công ty Cổ phần Thủy điện Bitexco – Tả Trạch, hướng tới mục tiêu vận hành Nhà máy an toàn, liên tục và hiệu quả, đóng góp ổn định vào hệ thống điện quốc gia.

• THỦY ĐIỆN TẢ TRẠCH HOÀN THÀNH ĐẠI TỦ TỔ MÁY H2 NĂM 2026
• Xử lý sự cố máy biến áp trong quá trình sự cố hệ thống điện